TÜRKİYEDE PERAKENDE (RETAİL MARKETS) SEKTÖRÜ

Perakendeciliğin Tanımı

Perakendecilik, üretici ve tüketici arasında malların naklini sağlayan aracılık hizmetleridir. Başka bir deyişle mal ve hizmetlerin ticari bir amaçla kollanmama veya tekrar satmama, kişisel gereksinmeleri için kullanmama koşuluyla, doğrudan doğruya son tüketiciye pazarlanmasıyla ilgili faaliyetlerin bütünüdür.Perakende kuruluşları şu şekilde sıralanıyor;

Gıda maddeleri,Tütün,Bakkaliye Perakendecileri,Mensucat,Giyim eşyası ve Deri eşyası perakendecileri,Mobilya ve Ev eşyası perakendecileri,Madeni eşya,cam,porselen ve elektrikli ev eşyaları perakendecileri,İlaç ve itriyat perakendecileri,Kereste ve inşaat malzemesi perakendecileri,Makine ve yedek parça perakendecileri,Büyük Mağazalar,Kitap,Kırtasiye perakendecileri,Mücevherat,Antika,oyuncak perakendecileri

TÜRKİYEDE PERAKENDE

Türkiyede hızlı bir kentleşme yaşanıyor.Özellikle İstanbul,İzmir,Ankara ve Bursa’nın hersene nüfusları ortalama %10 artıyor.Bununda bir sonucu olsa gerek perakendecilerin 1/3 ‘ü bu dört ilde bulunuyor.Örneğin Marmara bölgesinde 80 bin,Ege bölgesinde 42 bin, İç Anadoluda 39 bin civarında perakendeci var. Türkiye ile ilgili fikir vermesi bazında Elektrik tüketim oranlarıda önem taşımaktadır.Bugün Türkiyenin ortalama elektrik tüketimi 95 milyar KW/S tır.Bu elektriğin 20milyar KW/S ni 12 milyon nüfuslu İstanbul tüketmektedir.Bu rakamlar İzmir icin 10 milyar KW/S ve Ankara için 6 milyar KW/S tir.

 

Bugün Türkiyede 200 binin üzerinde  perakende satış noktası var ve toplam perakende tüketiminin %65’nı gıda,%35’nı gıda dışı tüketim oluşturmakta.Türkiyedeki perakendecilik pazarı ise 60 milyar Dolar’ı buluyor.Diğer taraftan organize perakendecilik pazarı 20 milyar Dolar düzeylerinde.Demekki Türkiyede organize perakendenin genel perakende cirosuna orani %33 yani ucte biri kadar.Fakat öte yanda, örneğin bir İngilterede bir zincir mağazanın yıllık cirosu 25 milyar Dolar.Dahada ilginc bir ornek verecek olursak;sadece Wallmart yilda 256 milyar ciro yapiyor ki buda Türkiyenin Gayri Safi Hasilasini asan bir rakamdir.

2006 yılında Türkiye perakende pazarının 65 milyar Dolar,Organize perakendenin ise 25 milyar Dolar olması bekleniyor.

 

 

 

Kısaca açıklamak gerekirse Organize perakende Zincir marketler,Hipermarketler ve Süpermarketleri içine alan vede organize olmus, herseyi kayit altinda olan kurumsal  bir sektordur..

Belirgin bir piyasa liderinin olmadığı Türk perakendecilik sektöründe organize perakendenin bir yıllık süre içinde %30-35 büyümesi bekleniyor. Gelismis ulkelerde geleneksel perakende nin toplam perakende cirosuna oranı %15-20 iken Türkiyede  perakendenin nerdeyse %70 ni olusturan geleneksel perakendeciler hala enbuyuk cironun sahipleri.Ancak buda bir gercektir ki Türkiyede encok kayit disi yine burada.Kayitdisi ekonominin enbüyük bir bölümü geleneksel perakendenin gida kisminda tahmin ediliyor.Hatta deniliyor ki %50 si kayit disidir.

Organize perakende de gida, genel cironun %25’ini olusturarak 5 milyar dolar seviyelerinde gozukurken, gidadisi urunler organize perakendenin %75’ni olusturuyor ki buda 15 milyar dolar ciro demektir.

50m2 cıvarında olanlar bakkal,100-1000 m2’ye kadar market,1000-2500 m2 ye kadar olan mağazalar süpermarket,2500 m2 üzeri mağazalar Hipermarket olarak tanımlanıyor.Türkiyede Hipermarketler Türkiyedeki perakende pastasının ortalama %9 luk cirosunu paylaşıyorlar.Orta vadede bu oranın %20 olması bekleniyor.

1999 yılında 105 olan Hipermarket sayısı şu anda 160 cıvarında.

2006 yılında 180 nin üzerinde Hipermarket olacağı tahmin ediliyor.Fakat örneğin bir Fransada,şu anda 1200 hipermarket var ve üstelik Türkiye coğrafyası Fransadan %40 daha büyük.Avrupada 1 milyon kişiye ortalama 15 hipermarket ve 150 süpermarket düşerken, Türkiyede her bir milyon kişiye yaklaşık ortalama 2 hipermarket ve 16 süpermarket düşüyor.

1999 yılında Türkiyedeki tüm hipermarket,süpermarket ve marketlerin toplam sayısı 15668 iken,bu sayı bugün 19850 civarındadır.Bunlarin içinde 4850 kadarı Hipermarket ve büyük süpermarketlerdir.Diğer taraftan Türkiyede yaklaşik 24500 kadar büfe veya kırtasiye türünde küçük perakende noktası var..

 

TÜRKİYEDE BAKKALLAR

 

Türkiyede bakkal sayısı giderek azalıyor.Bilindiği üzere bakkallar 50m2 ye kadar olan işletmeler.1998 yılında Türkiyede 155420 bakkal varken,1999 yılında 148925 olmuş.Bugün itibarıyle mevcut 122500 kadar bakkal var.

Örneğin İzmirde bugün 11800 kadar  bakkal var.

Bakkallar gıda piyasasının %80 nini elinde bulunduruyorlar.Türkiye perakende sektörünün %10 nu  hipermarketler,%13  nü marketler ve %77 sini bakkallar oluşturuyor.2006 da bakkalların payının %65-70 seviyelerine  düşmesi,hipermarket ve zincir marketlerin %30 lara çıkması tahmin ediliyor.

 

 

Türkiyede bakkallar çok daha büyük pazara sahip olmalarına rağmen ortalama kar marjlarının %10-15 olduğu görülüyor.Fakat nispeten daha küçük bir pazara sahip olan marketlerde ortalama kar marjı %17-25 arasında.Üstelik marketlerin oluşturduğu organize perakendede ortalama  fiyatlar Bakkallardaki ortalama fiyatlara göre daha ucuz.Bu farklılık güçlü satınalma ile açıklanıyor.

Türkiyede bakkalların sahip olduğu büyük Pazar payı ,bazı büyük marketleri bakkallar üzerine projeler yapmaya yöneltmiş.Örneğin Metro’nun “Bakkal Nasıl Kurtulur?” projesi ni uygulamıştı..Metro’nun  satışlarının %30-35 ni bakkallar oluşturuyor.Merkezleri İzmir olan Besaş ve Tespo gibi marketler de bakkallara yönelik çalışıyorlar.Ülker gurubununr “Bizim Toplu Tüketim ” marketleri de ağırlıklı bakkalara yönelik çalışan zincirlerden.

 

ORGANİZE PERAKENDENİN EKONOMİYE KATKISI

 

Türkiyede kayıt dışı sayılan ancak tam değeri bilinmeyen ve buyüzden de vergilendirilemeyen perakende kazançları yüksek değerlerde.Ancak Türkiyede Hip.Marketler ve Süpermarketler devlet için büyük bir gelir kaynağı.Zira sadece KDV için yılda milyonlarca Dolar ödüyorlar.

Diğer yandan kredi kartı komisyonlarıyla bankalara da büyük gelir sağlıyorlar.Türkiyede toplam satışların %60 nın kredi kartlarıyla yapıldığı düşünüldüğünde bu rakamın büyüklüğü tahmin edilebilir.

Türkiyede realize edilen perakende cirosunun 60 milyar Dolar dolaylarında olduğunu söylemiştik.Ancak belirtilmesi gerekir ki bu gerçek potansiyel değil.Gerçek perakende iş hacminin 75 milyon Dolar dolaylarında olduğu tahmin ediliyor.Avrupa Birliği ile birlikte Kayıtdışı da  engelenecek olursa, organize perakendeninde gelişmesiyle Türkiye perakende cirosunun  90 milyon dolar olması beklenebilir.

Diğer yandan Türkiyedeki,sadece semt pazarlarının yıllık 15 milyon Dolar ciro yapması, bu iyimser tahminleri gerçeğe daha yakın kılmakta.

 

PRİVATE LABEL ÜRÜNLER

 

Türk perakende sektörünün son zamanlardaki dikkat çeken önemli gelişmesi Lux ve markalı ürünlere talebin azalmakta olduğu.Bunun bir sonucu olarak 2001 yılından itibaren Private Label ürünlerin (marketlerin ürünlerde kendi markalarını oluşturması) piyasada belirgin bir yükselişi dikkat çekiyor.Özellikle A brand ürünlerle Private Label ürün fiyatları arasındaki fark %20-25 olunca,tüketicinin tercihi Private Label ürünlere oluyor.

 

Türkiyede aylık ortalama enflasyonun %4 olduğu düşünüldüğünde 5-6 aylık bir fiyat farkından sözedilebilir.Türk Tüketicisi aradaki fark %15 ‘e kadar A brand malı tercih etmekte.2001 yılında Private Label ürünler,toplam satışın %12 sini oluştururken, 2002 yılında bu oran %23’e ulaşmıştı.

 

PERAKENDE İLE İLGİLİ DİĞER VERİLER

 

Hip.Market ve S.Marketlerin dışında 1997 den itibaren Yapı marketlerinde piyasada yer aldığı görülüyor.Türkiyede 14 farklı Yapı market var ve toplam sayıları 35 cıvarında.

CNBC-e ‘nin Türkiye Perakende satış endeksleri Ekim 2004 tarihinde %2,8 geriliyerek 223,09 olmuştur.

Türkiyede perakende sektörü büyük bir rekabet içinde bulunuyor.Tıpkı Amerikada olduğu gibi.Ancak Amerikadaki bu rekabet ABD ‘nin üçüncü enbüyük perakende devi Kmart’ın konkordoto ilan etmesine neden olmuştu..Şu anda ABD’de Wall-Mart ve Target gibi iki büyük perakende devi rekabeti sürdürüyor.Türkiyede 11 ayda %15 olan enflasyon yaşandı.

IMF, Türkiyenin Satınalma gücü  paritesine göre 2004 yılı milli gelirini 490 milyar dolar , 2005 yılında 523,7 milyar dolar olacağını tahmin ediyor.Diğer taraftan Türkiye,332.5 milyar dolarlık milli gelirle, dünyanın en büyük 20.ci ekonomisi.

 

TÜRKİYEYE GÖZ KIRPAN YABANCI PERAKENDECİLER

 

 Wall-Mart son dönemlerde Türkiye piyasasını yakın takibe almış durumda.Alınan duyumlara göre Türkiyede fizibilite çalışmaları yapıyorlar.Ekonominin düzelmesi durumunda,2006 yılına kadar Türkiyeye girebilirler.Türkiyeyi araştıran  bir diğer yabancı zincir ise  Almanların Hard-Discount’larından Obi mağazaları.

Koçtaş ile ortaklık kuran B&Q şirketi ve Kipa yı satın alan  İngiliz Tesco şirketleri Türkiye Petrakende sektörünün gözde yabancıları arasında.Bu arada Metro grubu (Metro,Real,Praktiker) unutmamak gerekir.

Avrupa ulkelerindeki nüfus artışının düşük olması vede ekonomik büyümelerinin %2-3 gibi olması, buralardaki yabancı perakende yatırımcıları Türkiye gibi büyük genç nüfusa sahip ülkelere yöneltecektir.Hele ki Avrupa Birliği ile birlikte büyük yatırımlar gözlenebilir.

Dedik ki;Türk Perakende sektörü büyük bir rekabet ortamında.Üstelik Yabancıların gelmesiyle bu rekabet daha da büyüyecek.Bunun sonucunda küçük marketlerin ve yerel zincirlerin azalacağı ,belirli bir süre sonunda sadece büyüklerin ayakta kalabileceği biliniyor.

 

Kısa vadede mevcut problemler aşılırsa Uzun vadede Türkiyeyi parlak günler bekliyor.Şu günlerde,uygulamaya konan yeni ekonomik politikalar gereği faiz oranlarında düşmeler yaşanıyor.2000 yılına kadar Hipermarketlerin büyük kazancı olan faaliyet dışı finansman gelirleri  artık yok.Bu yüzden daha verimli çalışmak vede faaliyet karlarını artırmak zorundalar.Bu itibarla kar marjlarındada artış olmak zorunda.

 

 

DİĞER PERAKENDE ORGANİZASYONLARI

 

Türkiyede bilinen Klasik perakendenin dışında son günlerde hızla artan bir İnternet Ticareti mevcut.Pratik ve Nispeten ucuz maliyet içermesi ilgiyi kendisinde topluyor.Türkiyedeki İnternet kullanıcılarının da artması bu pazarı cazip hale getirdi.

Bugün Türkiyede bununla ilgili pekçok kuruluş var.TR-NET,Kangurum,Garanti Alışveriş,Shop TR,Estore,PandoraTurkshopweb bunlardan bazıları.

Bir diğer farklı Perakende sektörü ise Doğrudan Satış Şirketleri.

Türkiyedeki en önemli örneği Avon ve Amway.

Amway 1956 yılında Amerikada kurulmuş ve bugünkü toplam cirosu 10 milyar Dolar seviyesinde.Dünyanın dört bir yanında olduğu gibi Türkiyedede bağımsız distrübütörleri ürünlerini pazarlıyorlar.

Türkiyede Dell, Avon,Herbulife ve Cisco gibi Doğrudan Satış yapan diğer organizasyonlar da var.

 

PERAKENDE İLE İLGİLİ DERNEK VE KURULUŞLAR

 

Türkiyede bu konuda göze çarpan en önemli dernek Alışveriş Merkezleri ve Perakendecileri Derneği (AMPD)

Türkiyedeki diğer ilgili derneklerden bazıları şöyle sıralanıyor;

Merkezi Ankarada olan Doğrudan Satış Derneği(DSD)

Yine Ankarada Perakendeciler Derneği olarak bilinen PERDER.

Tüm Gıda İthalatçıları Derneği olan TÜGİDER

Bunların dışında çeşitli tüketici dernekleri ile Kamu kuruluşu olan Kosgeb ve Bakkallar Odası 

 

TÜRKİYEDE FAALİYET GÖSTEREN BAZI  MARKETLER

TANSAŞ,KİPA,MİGROS,GİMA,METRO,PRAKTİKER,REAL,BAUHAUS,KOÇTAŞ,TEKZEN,CARREFOUR-SA, BİM, MARK&SPENCER, BOYNER, 7 ELEVEN,PEHLİVANOĞLU ,  YİMPAŞ,UMPAŞ,TEMA,ÖZDİLEK,MOPAŞ,  İYAŞ,HAMA,AFRA,ÇETİNKAYA,BEĞENDİK,ERİMPAŞ,GROSS MARKET, OFFİCE 1  ADESE TESPO, ESENLİK, GROSERİ,KARADAĞ,KOPUZLAR,PEKDEMİR

PINAR, RAMMAR,SOYKAN,BONMART,MAKRO,MERCEK,AKYURT,

ALTUNBİLEKLER,KİLLER,İSMAR,BİGMAR, UYUM, SOKOL YAPI MARKET, LİBRA.BESAŞ.

 

 

 

Rifat Sait

PERAKENDE SATISLAR UZMANI

rifatsait@veezy.com     Mobil:0536.8363448